ARABISCHE INVLOEDEN AAN KENIA’S FABELACHTIGE KUST

Wanneer je een bezoek aan Kenia brengt, mag een tripje naar de kust niet ontbreken. De kust telt vele verschillende, prachtige plekjes om te vertoeven, zoals Lamu! Verwacht een typische ontspannen eilandsfeer én een rijke historie, schrijft Zoë: de kust heeft een verleden vol Arabische invloeden.

Lamu-strand-rotsen-trap

Ooit belandden de Omani, bewoners van het Midden-Oosterse Oman, hier aan de Keniaanse kust om zaken te doen met de bewoners van Groot-Lamu, een eilandengroep en een deel van het schiereiland aan de kust. Wie goed kijkt, kan de Omani’s nog steeds herkennen in de gezichten van de bewoners – aan hun ogen, aan hun kleur.. Eeuwen later is die etnische diversiteit nog steeds goed zichtbaar.

Aankomst op het eiland Lamu

Als ik na twee uur vliegen vanuit Nairobi -in een klein propellor-vliegtuigje, een belevenis op zich- uitstap op het ieniemienie vliegveld, app ik de eigenaar van het hotel: “Hoe kom ik bij jullie, neem ik een tuk-tuk of boda boda?” Hij appt terug: “Nee, je neemt een bootje!” Oeps, dat had ik niet voorzien. Het wijst zich allemaal vanzelf, lopend uit de hal wordt je naar de steiger geleid en stap je in een mooie Arabische boot, een Dhow, die je in een kwartiertje naar de overkant brengt. De vakantie is begonnen! 

Lamu-stad is een klein kustplaatsje dat ooit is gesticht door het Swahili-volk en is één van de oudste nederzettingen van Kenia. Vanaf het begin van de zestiende eeuw heeft het eiland veel overheersing gekend, eerst door de Portugezen en vervolgens door de Omani, die pas in 1907 weg zijn gegaan. De haven van Lamu heeft zoals veel andere havens langs de kuststrook tevens lang gediend als doorvoerhaven van onder meer slaven. Naast Lamu vind je ook in Takaungu en Mombasa veel invloeden terug van de Arabische overheersing. 

Ik kom achter het bestaan van Lamu wanneer een vriendin mij vlak voor vertrek naar Kenia het prachtige fotoboek: Lamu: Kenya’s Enchanted Island cadeau geeft. De foto’s maken me nog nieuwsgieriger naar dit sprookjesachtige stukje paradijs, met haar betoverende architectuur en tradities. Tussen de oogverblindende plaatjes van vissers, schilderachtige taferelen en dromerige straatjes stuit ik op foto’s van meisjes met kleurrijke roze hoofddoekjes (buybuy) en mannen in traditionele Islamitische gewaden.

Je zou het niet denken, in het overwegend Christelijke Kenia, maar Lamu’s bevolking is overwegend Islamitisch. Toch kom ik erachter dat dit op geen enkele manier botst met de ontspannen vakantiesfeer die er op het eiland heerst: hier gaat alles op zijn dooie gemakje. Auto’s rijden hier niet en zowel het vervoer van goederen als mensen gaat alleen per ezel of boda boda. Lamu’s werkelijkheid, geloof het of niet, overtreft by far die eerste kennismaking met het eiland op het glossy papier van dat fotoboek!

Lamu-man-water-boot
groep van vijf schoolmeisjes met roze hoofddoekjes in Lamu

Arabische invloeden: het Swahili

De komst van de Omani is nog steeds een belangrijke bron voor de culturele eigenheid van Kenia. Eén van de beste voorbeelden hiervan is de taal, het Swahili, het Lingua Franca van Kenia. Alle verschillende stammen (en dat zijn er veel in Kenia) hebben hun eigen moedertaal, maar het Kiswahili verbindt hen allemaal. Veel woorden in het Swahili hebben een Arabische bron, zoals het woord Swahili zelf, dat letterlijk ‘taal van de kust’ betekent. Niet alleen de taal is een overblijfsel van de Arabische invloed en overheersing. Eeuwenlang heerste de Sultan van Oman vanuit Zanzibar over deze zestien kilometer lange kuststrook. De Arabische invloeden zijn daarom vandaag de dag nog steeds terug te vinden in de gewoontes en identiteit van de bewoners.   

Lamu-stad staat bekend als de wieg van ‘t Swahili. Voor een kleine drie miljoen mensen is het Swahili hun eerste taal, voor zo’n zeventig miljoen mensen (in Oost-Afrika, dus ook buiten Kenia’s landsgrenzen) is het de tweede taal die ze pas leren op school. Met Swahili kun je naast Kenia ook terecht in  de buurlanden Oeganda, Rwanda en Tanzania. Het Swahili ontstond in de zevende en achtste eeuw, toen er volop werd gehandeld tussen Oman en Kenia. Elk volk sprak in beginsel zijn eigen taal, maar in de loop van de tijd ontstond er een nieuwe mix-taal: het Swahili.

Ondanks het feit dat het Swahili hier is ontstaan en deze taal in de rest van het land wordt gesproken, verschillen de bewoners van Lamu en omstreken in veel opzichten van het Keniaanse volk. Zo zijn ze nog altijd trots op hun Arabisch-Afrikaanse roots, iets wat hen anders maakt dan veel Kenianen. Die mix tussen Kenianen, Arabieren en Indiërs maakt het eiland intrigerend. Waar je ook loopt, de geschiedenis is altijd zichtbaar. Als ik tijdens een gesprek met een van de vele vissers op het eiland vraag hoe hij zichzelf ziet: Arabisch of Afrikaan, kijkt hij mij verwonderd aan. “Ik ben natuurlijk beiden,” antwoordt hij. Dat hij het een domme vraag vindt moge duidelijk zijn. 

boot op zee in lamu
vrouw met hoofddoek deelt eten in Lamu

Unesco-erfgoed

Met een langzame, schommelende tred wandel ik door de smalle steegjes van het stadje, dat in 2001 terecht het predikaat Unesco-erfgoed kreeg. Onder een afdakje hurkt een Indiase vrouw, omringd door potten en pannen. Ze frituurt  heerlijke ruikende samosa’s boven haar zelf gestookte vuurtje. Haar enige gereedschap is een tang om ze uit het hete vet te vissen. Ishani zit al vijftien jaar op deze plek, zegt ze, en kookt dagelijks voor de hele buurt. Morgen is het begin van de Ramadan, dus werkt ze overuren. Veel van haar buren zullen de Iftar inluiden met haar verrukkelijke eten. We zijn gast: als vanzelfsprekend krijgen we een bordje aangeboden. Van weigeren of betalen is geen sprake.

Op straat lopen voornamelijk mannen langs. Links en rechts van hen monumentale houten deuren versierd met slagwerk van koper. De deuren zijn iconisch voor Lamu en vind je ook terug in andere Arabische steden. Denk aan Marrakech. De schemering valt. Meer en meer vrouwen stappen hun huis uit. Genietend van de zeebries die over Lamu waait nemen ze plaats op hun barrasa’s (Swahili voor terras). Dit zijn in de muur gevormde bankjes aan weerskanten van de deuren, een beetje verscholen van de straat in het openbare voorportaal van hun huizen.

De vrouwen schenken thee en lachen uitgelaten, hun hoofddoeken hangen losjes over hun schouders terwijl de kinderen een hinkelbaan tekenen in het zand. Het koraal waar de huizen van zijn gebouwd flikkert roze op in de laatste zonnestralen. Het is het koraal als bouwmateriaal en die oude imposante deuren waaraan Lamu haar historische uitstraling te danken heeft. De gastvrije vriendelijke bewoners krijg je er gratis bij.

Zin gekregen om het fabelachtige Lamu zelf te bezoeken en de fameuze samosa’s van Ishani zelf te proeven? Start meteen een chat! 

Deze blogs vind je vast ook leuk:

Tsarabanjina