Op reis naar Kenia: waarom we ons door een aanslag niet moeten laten afschrikken

Het kan je bijna niet ontgaan zijn: de terroristische aanslag op het DusitD2 Hotel en bijbehorende kantorencomplex in de wijk Westlands in Nairobi, die vorige week plaatsvond. Wat veel mensen in Nairobi en omstreken momenteel ervaren, is angst – hoe groot of klein en rationeel of irrationeel ook. De grote vraag is nu: hoe ga je daarmee om?

Gewapend met een snorkel en duikbril zal jouw kind zich hier uren kunnen vermaken.

Kenia, veilig of niet?

Angst brengt vrijwel standaard een hoop dilemma’s met zich mee. De aanslag van afgelopen week is daar geen uitzondering op, zo merkten ook wij op kantoor. Onder sommige van onze klanten die zich momenteel in Kenia bevinden of hier binnenkort heen willen komen, ontstonden vragen als: is het nog wel veilig om in Nairobi – of überhaupt Kenia – te bivakkeren? Is het niet verstandiger om onze reis vroegtijdig af te kappen en op een later tijdstip terug te komen? Kunnen we nog wel zomaar wat gaan eten ergens in de stad? Moeten we plekken in Nairobi waar veel mensen samenkomen voortaan mijden?

Laten we beginnen bij het begin, en eerst wat dieper ingaan op wie er achter de aanslag in Nairobi zat. De aanval werd al een paar uur nadat-ie plaats had gevonden opgeëist door de islamitische terreurgroep al-Shabaab, afkomstig uit buurland Somalië. Al-Shabaab, dat letterlijk ‘de jeugd’ betekent in het Arabisch, wordt gelinkt aan Al-Qaeda, en concentreerde zijn aanvallen eerst voornamelijk in Somalië zelf. Het doel hiervan: de sharia (islamitische wetgeving) invoeren en de Somalische overheid, die veel steun krijgt vanuit het Westen, ten val brengen.

Sinds 2011 is ook Kenia voor al-Shabaab een doelwit. Nadat er aan de Keniaanse kust verschillende kidnappings plaats hadden gevonden, die volgens de Keniaanse overheid uitgevoerd waren door al-Shabaab, werden er Keniaanse troepen over de Somalische grens heen gestuurd. Daar zouden ze het gevecht aangaan met de terroristen. Sinds die tijd heeft de groepering als reactie hierop meerdere aanslagen uitgevoerd in Kenia. De meest bekende voorbeelden hiervan zijn de aanslag op de Westgate Mall in Nairobi in 2013, en de aanval op de universiteit in het Keniaanse Garissa in 2015.

Na de aanslagen van de afgelopen jaren zijn de veiligheidsmaatregelen op drukke plekken in Nairobi dan ook enorm opgeschroefd. Dat is goed te merken wanneer je bijvoorbeeld winkelcentra in de stad bezoekt, of met de trein van Nairobi naar Mombasa reist. Je wordt werkelijk van onderen tot boven gefouilleerd, en die waakzaamheid is natuurlijk ook verstandig. Ironisch genoeg voel ik me op weinig plekken ter wereld veiliger dan in de (na de aanslag heropende en vernieuwde) Westgate Mall.

Veiligheidsmaatregelen

Daarbij heeft al-Shabaab het – in tegenstelling tot veel andere terroristische groeperingen – niet expliciet gemunt op de toeristen die het land bezoeken, of expats die in Kenia bivakkeren. Ja, er is in dit geval een aanslag gepleegd op een (zaken)hotel, maar vergeet niet er in dit gebouwencomplex ook veel kantoren zaten, en high-end winkels. Drie vliegen in één klap, kun je dus wel zeggen. De focus van al-Shabaab ligt voornamelijk op het ontwrichten van de Keniaanse samenleving. De laatste jaren hebben de Keniaanse veiligheidsdiensten goed werk verricht, en verschillende aanslagen die al-Shabaab op de planning had staan weten te voorkomen.

En ondanks al die veiligheidsmaatregelen en het rationele idee dat de kans dat je het slachtoffer wordt van een terroristische aanslag werkelijk nihil is, is het niet meer dan logisch dat we extra nadenken over welke plekken we wel of niet bezoeken. Zo vertelde Dan Gardner – auteur van het boek Risk: the science and politics of fearin 2015 al aan de Volkskrant: “Het probleem is vooral dat de risicoperceptie van veel mensen niet is gebaseerd op een rationele afweging, maar op een psychologisch mechanisme. En dat zorgt – via allerlei fysiologische shortcuts – juist voor angst.” Psycholoog Pieter-Jan De Schryver, die in 2016 met Belgisch nieuwsmedium Het Laatste Nieuws sprak, is het hiermee eens. Na de aanslag in het Franse Nice zei hij: “Angst is een emotie die als functie heeft om jezelf zo weinig mogelijk in gevaar te brengen. Dat gevoel is soms natuurlijk gegrond, maar in geval van terreurdreiging eigenlijk niet.”

#KenyaUnbowed

Ongegrond of niet, de angst zit er – zowel bij toeristen en expats die het land tijdelijk bezoeken, maar ook onder Kenianen zelf – in mindere of meerdere mate in. Het zou onverstandig zijn Kenia’s schaduwkant te negeren, want die bestaat wel degelijk (zoals vorige week bleek); alert zijn wanneer je je als toerist of expat in een onbekende omgeving begeeft, is nooit verkeerd. Toch zien wij in Nairobi, waar ons hoofdkantoor zich bevindt, vooral heel veel veerkracht en eenheid terug. Dat was niet alleen op straat te zien (op een oproep van het Rode Kruis om na de aanslag bloed te doneren volgde een vloedgolf aan potentiële donoren), maar ook op social media. Op Instagram en Twitter werden bijvoorbeeld volop foto’s gedeeld van dappere reddingswerkers of vrijwilligers die eten kwamen brengen, met daarbij de hashtags #KenyaUnbowed en #WeShallOvercome. Taxibedrijf Uber bood gratis ritten aan voor mensen die bereid waren bloed te doneren.

Of in de woorden van president Uhuru Kenyatta, die afgelopen woensdag een tv-optreden deed en het Keniaanse volk toesprak: “For every act of evil that led to injury, there were a dozen acts of compassion, overflowing patriotism and individual courage.” En dat vertegenwoordigt Kenia op vrijwel ieder vlak veel beter dan het geweld dat de slachtoffers van de aanslag van vorige week overkomen is.

En nu?

Naar ons idee is de recente aanslag in ieder geval geen reden om Kenia – en in bredere zin Oost-Afrika – niet meer te bezoeken. Kenia’s toerismesector is de laatste jaren aanzienlijk gegroeid; naast de export van grondstoffen is toerisme hier zelfs de grootste bron van inkomsten, en het zou doodzonde zijn als de sector hier nu volledig in zou storten. Wees je bewust van de risico’s, maar houd daarbij ook rekening met het feit dat de angst die je mogelijk voelt grotendeels ongegrond is. Gastvrijheid is hier alomtegenwoordig, en je krijgt op weinig plekken ter wereld een warmer welkom dan in Kenia. Optimisme voert hier nog altijd de boventoon, en wij mogen daarin een voorbeeld nemen aan de inwoners van dit prachtige land.

Heb je vragen aan onze Afrika-experts?

Deze blogs vind je vast ook leuk:

4x4 bij een hek in Namibië met daarop "maak die hek toe"
Vuurwerk over het water
maasai krijger in een landschap