Rwanda wordt geroemd om de goede, superschone wegen, lage criminaliteitscijfers en de vele adembenemende, mooie heuvels. Het is dan ook haast niet voor te stellen dat men hier elkaar nog maar zo kort geleden met vuurwapens en machetes te lijf ging. Vandaag, op zondag 7 april, is het precies 25 jaar geleden dat de genocide het land in tweeën spleet.

Wanneer we door de glooiende landschappen van Rwanda rijden – het land heeft niet voor niets de bijnaam ‘Het Land van de Duizend Heuvels’, vraagt onze chauffeur, Clément, of we ook nog even bij het Genocide Memorial Center willen kijken. We stoppen voor de deuren van het Nyamata Genocide Memorial, één van de vele, immens indrukwekkende gedenkplekken voor de genocide.
Het interieur van de Nyamata Genocide Memorial

De Nyamata-kerk van binnen. Foto door Joost Bastmeijer

De genocide: hoe zat dat precies?

Voor de geschiedenis over deze genocide duiken we kort de geschiedenisboeken in. We gaan terug naar 1990, wanneer er in deze voormalige Belgische kolonie een burgeroorlog uitbreekt. De Hutu-overheid (Hutu, Tutsi en Twa zijn de bevolkingsgroepen in Rwanda) vechten met de Rwandan Patriotic Front (RPF) die voornamelijk bestaat uit de Tutsi-vluchtelingen.

Wanneer er op 6 april 1994 dan ook nog een vliegtuig naar beneden wordt geschoten en blijkt dat president Habyarimana bij de aanslag om het leven is gekomen, gaat het helemaal mis. Het eerder gesloten vredesverdrag is met de dood van de president abrupt beëindigd en één dag later begint de genocide.

Vele Tutsi’s worden geëxecuteerd door de Hutu die het hele Tutsi-volk proberen uit te roeien. Verkrachting is opeens een wapen en honderdduizenden mensen worden uitgeroeid. Pas na zo’n 100 vreselijke dagen keert de rust weer enigszins terug, maar de mensen dragen de littekens van de genocide nog altijd met zich mee.
Kleding van genocide-slachtoffers

De kleren van slachtoffers liggen nog altijd op de kerkbankjes. Foto door Joost Bastmeijer

De Nyamata-kerk: een gedenkplaats met gruwelijke reden

Deze littekens zijn soms goed verborgen: in Rwanda is het not done om te praten over ‘Hutu’s’ en ‘Tutsi’s’ – hiermee haal je al te gauw oude wonden open. Op plekken zoals de Nyamata-kerk komen we er al gauw achter dat de littekens van de genocide tevens nog goed te zien zijn. Het begint al bij de deur van de kerk, die duidelijk open is gebroken.

De ruimte waar we vervolgens inlopen doet erg denken aan hoe veel Nederlandse kerken er uitzien. Rode bakstenen muren, veel licht – het is goed te zien dat de parochie van Nyamata gebouwd is in 1980. Toch is de kerk niet meer in gebruik: deze plek is nu een gedenkplaats, met een gruwelijke reden.
altaar in de kerk van Nyamata

Het altaar van de Nyamata Parochie. Foto door Joost Bastmeijer

Net als hun vaders en grootvaders deden wanneer er geweld uitbarstte tussen hutu’s en tutsi’s, schuilden mensen op 10 april 1994 in de parochie. Toen de etnische zuivering begon, was niemand hier echter veilig. In en rondom de kerk werden rond de 2000 mensen vermoord. De muren, het dak en het altaar zitten nog altijd vol gaten, veroorzaakt door de granaten en kogels die van buiten werden afgevuurd. Nadat ze naar binnen drongen, doodden Hutu-milities en overheidssoldaten de overlevenden met onder meer kapmessen en landbouwgereedschap.
schedels van Rwanda slachtoffers genocide

Schedels in de kelder van de Nyamata Parish. Foto door Joost Bastmeijer

In de kerk, die nu dus dient als een herdenkingsplaats, liggen de bebloede kleren van de duizenden dodelijke slachtoffers nog steeds op de kerkbankjes. Achterin liggen stoffelijke overschotten in plastic bakken. In de kelder, die nu dient als catacombe, schijnt wit TL-licht op tientallen schedels. Het is een luguber, maar noodzakelijk gezicht, zeggen de gidsen van het herdenkingscentrum (zelf genocide-overlevers). Het bewijst aan ontkenners: de genocide heeft plaatsgevonden.
botten en schedels in Nyamata

Kleding en stoffelijke overschotten van genocide-slachtoffers. Foto door Joost Bastmeijer

De genocide heeft impact op iedere Rwandees

Wanneer we ons klaarmaken om te vertrekken, zien we dat Clément ook is aangedaan door ons bezoek. We hebben het al veel met hem over de genocide gehad en we weten dat hij ook familieleden verloren is, maar als we vragen hoe het met hem gaat, zegt hij dat er ook familieleden van hem in déze kerk zijn omgekomen. Het maakt ons toch al heftige bezoek aan de kerk nog heftiger, en het doet ons beseffen: de genocide heeft een grote impact gehad, op iedere Rwandees. Zelfs op een jongere generatie, die de genocide niet of niet bewust heeft meegemaakt.
massagraf in Nyamata, Rwanda

Achter de kerk ligt een massagraf. Foto door Joost Bastmeijer

Achter de kerk liggen meer dan 45.000 genocide-slachtoffers in een massagraf. In totaal zijn er tijdens de genocide tussen de 800.000 en ’n miljoen mensen vermoord. Als je meer wilt weten, kun je bijvoorbeeld dit interview met Afrika-correspondent Koert Lindijer terugluisteren. Ook kun je de films God Sleeps in Rwanda en Hotel Rwanda bekijken. Over de laatstgenoemde film hebben we eerder een blogpost geschreven. Wil je zelf op reis naar Rwanda? Check dan hier onze bestemmingspagina.

Share!