Robbeneiland: indrukwekkend museum-eiland van Kaapstad

Nelson Mandela kent iedereen. Toch maakt het extra indruk als je een tour krijgt van iemand die met hem heeft vastgezeten, door de gevangenis waar Mandela zoveel tijd als politiek gevangene heeft gezeten. Een verslag van een indrukwekkende reis naar Robbeneiland.

Meneer Mabaso is geen gewone tourguide, hij heeft zelf gevangen gezeten op Robbeneiland.

Ingang robbeneiland

Wanneer je over het moderne V&A Waterfront slentert, kan het contrast niet groter zijn. Waar je aan het vasteland nog tussen de Sunglass Huts, oesterbars en andere sjieke winkels en horeca zit, is Robbeneiland plots een dof, kaal en winderig eiland. Bij de Nelson Mandela Gateway aan de V&A-kant stap je op een ferry-boot, waarna de groep bij aankomst op het eiland in verschillende groepen wordt gedeeld. Wij worden gesommeerd om plaats te nemen in een bus, waarna we een tour over het eiland krijgen.

“Het eiland is nog precies in dezelfde staat als het was toen het nog een gevangenis-eiland was,” vertelt onze gids Mike ons, “met als enige verschil dat er nu geen mensen meer gevangen zitten.” We gaan later naar het gevangeniscomplex, maar zien nu al het dorp waar gevangenisbewaarders met hun families woonden. Het dorp heeft veel weg van de dorpjes die je in Nederland veel tegenkomt: in het midden staat een witte kerk, er is een café en we drinken een kop koffie in een soort kantine aan de waterkant, met een erg mooi uitzicht op Kaapstad in de verte. Af en toe zien we een pinguïn lopen.

We stoppen even bij een steengroeve, waar gevangenen vroeger in zeer slechte omstandigheden in moesten werken. Hier werd mergel gewonnen, wat werd gebruikt voor het aanleggen van de wegen op het eiland. In de zomer (wanneer het in Nederland winter is), is het hier extreem stoffig en heet.

In het midden van de groeve ligt een stapel stenen. “Deze stapel stenen symboliseert de eenheid die Zuid-Afrika kan zijn,” zegt Mike. “Je ziet grote, kleine, witte en zwarte stenen. Het laat zien hoe we ondanks verschillen, één kunnen zijn.” Nelson Mandele legde hier ooit de eerste steen neer, waarop andere ex-gevangenen volgden. We mogen de bus niet uit, zegt Mike, doordat toeristen eerder hun naam in de randen van de groeve krasten.

Ondertussen vertelt Mabaso dat men hier eten kreeg op basis van huidskleur: zwarte Zuid-Afrikanen kwamen er het slechtst van af, Aziaten kregen bijvoorbeeld al wat meer te eten.

Dan komen we aan bij de gevangenis, waar we een tour krijgen van Thulani Mabaso. Deze man, al op leeftijd, is niet zomaar een toergids die groepjes toeristen vertelt over wat bezienswaardigheden – nee, meneer Mabaso heeft zelf gevangen gezeten op Robbeneiland. Hij was politiek gevangene.

Dat maakt wel even indruk, als je beseft dat de man die je net de hand hebt geschud, jaren vast heeft gezeten op dit dorre eiland. Samen met ex-presidenten Nelson Mandela, Kgalema Petrus Motlanthe en Jacob Zuma zat Mabaso 2190 dagen vast.

Meneer Mabaso leidt ons door alle vertrekken, kamers en gangen van de gevangenis, die in 1996 zijn deuren sloot. Wanneer we aankomen bij de cel van Mandela, wil iedereen een foto maken. Ondertussen vertelt Mabaso dat men hier eten kreeg op basis van huidskleur: zwarte Zuid-Afrikanen kwamen er het slechtst van af, Aziaten kregen bijvoorbeeld al wat meer te eten.

Thulani Mabaso zat vast in de gevangenis, omdat hij als actief lid van de ANC een bom had laten ontploffen waarbij meer dan 50 mensen gewond raakten. Op 19-jarige leeftijd werd hij veroordeeld tot 18 jaar cel. In een interview met The Guardian zei hij eerder: “ik had ook mensen om kunnen brengen, maar dat was niet mijn doel. Ik wilde een boodschap afgeven.”

In 1991 werd Mabaso vrijgelaten, nadat het ANC met de toenmalige witte president had bedongen dat alle politieke gevangenen zouden worden vrijgelaten. Elf jaar later kwam hij terug naar Robbeneiland, dit keer als een toergids. “Het doet nog steeds pijn als ik mijn verhalen deel met bezoekers. Maar mensen moeten dit verhaal horen, men moet Apartheid begrijpen. Men moet weten hoe gruwelijk het was om gevangene te zijn op Robbeneiland. Ik hoop de toekomst beter te maken, door mensen de geschiedenis te laten begrijpen.”

Wil jij ook een bijzondere reis maken naar Robbeneiland? Neem dan contact op met onze on the ground Zuid-Afrika-experts. Zij kunnen je precies vertellen wat je in hun woonplaats Kaapstad én in Zuid-Afrika niet mag missen. Check ook zeker dit rijtje met andere tips voor Kaapstad, en bekijk de vlogs die Charlie er schoot!